“Respublika”.-2008.-7 dekabr.-№275.-S.3-4

Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin təməl sənədidir

Elmira SÜLEYMANOVA

Artıq 60 ildir ki, demək olar ki, bütün dünya dövlətləri 10 dekabr tarixini Beynəlxalq İnsan Hüquqları Günü kimi qeyd edir.

İnsan hüquqları - onun genezisi, sosial kökləri, məqsəd və rolu bəşəriyyətin tarixi, sosioloji-mədəni inkişafı prosesində mühüm problemlərdən biri olmuşdur, uzun illər boyu siyasi, hüquqi, etik, dini və fəlsəfi fikrin diqqət mərkəzində durmuşdur.

İnsan hüquqları şəxsin dövlətə münasibətdə hüquqi statusunu, onun iqtisadi, sosial və mədəni sferalarda imkan və tələblərini xarakterizə edən anlayışdır.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsində, beynəlxalq konvensiyalarda və bir çox ölkələrin konstitusiyalarında və digər qanun-vericilik aktlarında bu hüquqlar daha çox cəmiyyətin özülü və tərkib hissəsi kimi qəbul edilir.

Bəyannamə insan hüquqları sahəsində ilk hüquqi cəhətdən məcburi sənəd olmasa da, miqyasına və əhəmiyyətinə görə şübhəsiz ki, ən önəmli sənədlərdəndir. Məhz onun əsasında sonradan yüzlərlə beynəlxalq konvensiyalar qəbul edilmiş, əksər dövlətlər (o cümlədən Azərbaycan) onun müddəalarını konstitusiyalarında təsbit etmişlər.

Preambuladan və 30 maddədən ibarət olan "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi" BMT Nizam-naməsinin iqtisadi, sosial, mədəni və ya humanitar xarakterli beynəlxalq problemlərin həll edilməsində və irqinə, cinsinə, dilinə və ya dini mənsubiyyətinə fərq qoyulmadan bütün insanların əsas hüquq və azadlıqlarına hörmətin dəstəklən-məsində və həvəsləndirilməsində beynəlxalq əməkdaşlığa nail olmaq" haqqındakı maddəsini bir növ inkişaf etdirmiş və konkretləşdirmişdir. Beynəlxalq münasibətlər tarixində ilk dəfə olaraq məhz bu Bəyannamədə hamı tərəfindən əməl olunması nəzərdə tutulan əsas insan hüquqları və azadlıqları müəyyən edilmişdir.

Bəyannamədə təsbit edilmiş hüquqlar ümumbəşəri dəyərlərdir. Onlar hər kəsə, məhz insan olduğuna görə, heç bir ayrı-seçkiliyə yol vermədən mənsubdur. Hər kəs bərabər insan hüquqlarına malikdir və ləyaqətinə hörmət edilməyə haqqı vardır.

Ümumi Bəyannamədə həm mülki və siyasi, həm də sosial-iqtisadi və mədəni hüquqların geniş siyahısı verilib. İnsan hüquqlarının təbii xarakterini tanıyaraq, müəllifi gör-kəmli fransız alimi Rene Kassen və Eleonora Ruzvelt olan Bəyannamənin elə birinci maddəsində qeyd edilib ki, "bütün insanlar öz ləyaqət və hüquqlarında azad və bərabər doğulurlar".

Ümumi Bəyannamə BMT-nin Baş Məclisi tərəfindən qətnamə formasında qəbul edilmişdir və buna görə də o yalnız tövsiyə xarakteri daşıyır. Eyni zamanda onun müddəalarının hüquqi gücünə qiymət verdikdə nəzərə almaq lazımdır ki, beynəlxalq hüquqda müqavilə ilə birlikdə dövlətin beynəlxalq təcrübəsi nəticəsində formalaşmış və onlar tərəfindən tədricən hüquqi norma kimi təsdiq olunan adətlər də mühüm rol oynayır. Ümumi Bəyannamədə təsbit edilmiş əsas hüquq və azadlıqlar hazırda əksər dövlətlər tərəfindən hüquqi cəhətdən vacib olan adət və ya müqaviləli normalar kimi tanınır. Bir çox dövlətlərin konstitusiyaları birbaşa bu sənədə istinad edərək, onun bir çox müddəalarını özündə əks etdirir. Bəyannamədə qeyd olunmuş prinsip və normalar yeni beynəlxalq sazişlərin bağlanması prosesində tədricən inkişaf edir və dəqiqləşir. Bu, dövlətlərarası münasibətlərin inkişafında həmin sənədin reallığını və böyük əhəmiyyətini göstərir.

1948-ci ildə "bütün xalqların və dövlətlərin əldə etməli olduqları standartlar" qismində qəbul edilmiş Ümumi Bəyannamə bu gün beynəlxalq insan hüquqları hüququnun əsas mənbələrindən biri olmaqla, bir çox dövlətlər tərəfindən insan hüquqlarına aid müxtəlif qanun və sənədlərin, konstitusiyaların ayrı-ayrı müddəalarının işlənib hazırlanması üçün modeldir. 1948-ci ildən sonra qəbul edilmiş 100-ə qədər milli konstitusiyada Bəyannamənin təsiri ilə ora daxil edilən fundamental hüquqların geniş siyahısı vardır.

Diqqətəlayiq haldır ki, hələ suveren xalqlar ailəsinə daxil olan an-da - Dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya aktında (maddə 19) Azərbaycan Respublikası Ümum-dünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini tanıdığını bəyan etmişdi. 1995-ci il noyabrın 12-də referendum yolu ilə qəbul olunmuş ölkə Konstitusiyasında Bəyannamənin ruhuna uyğun olaraq insan hüquq və azadlıqlarının təsbitinə xüsusi önəm verilmişdir. Belə demək olar ki, yeni, müstəqil dövlət olan Azərbaycan Respublikası demokratiya və insan hüquqlarının bir-biri ilə qırılmaz bağlılığını əsas götürərək və demokratik, hüquqi dövlət qurmağı ən ümdə vəzifələrdən biri hesab edərək, insan hüquqlarının müasir konsepsiyasını ölkə Konstitusiyası səviyyəsində tanımış və onun adekvat normativ əsasını yaratmışdır.

Bu gün bir çox dövlətlər insan hüquqlarına aid dövlətdaxili qanun-ların şərhi üçün Bəyannamənin müddəalarından geniş istifadə edir. Bir sıra ölkələrin məhkəmələri öz qərarlarında Bəyannamənin müddəalarına istinad edir.

Bir sıra dövlətlər Bəyannaməyə əksər hissəsi ümumməcburi normalara çevrilmiş sənəd kimi baxırlar. Belə yanaşma, xüsusən ona görə vacibdir ki, bəzi dövlətlər (məsələn, Kuba, Çin, İndoneziya, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və s.) nə Mülki və siyasi hüquqlar haqqın-da Beynəlxalq Paktın, nə də İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın iştirakçılarıdır. Belə dövlətlər məhz Ümumi Bəyannaməni rəhbər tutmalıdırlar.

XX əsrin sonunda dünyada gedən davamlı siyasi proseslərin tərkib hissəsi kimi insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının inkişafı sahəsində ciddi dönüş olmaqla yanaşı, Azərbaycanın öz müstəqilliyini elan edərək ümumbəşəri dəyərlərə, demokratik ənənələrə, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının reallığı, təminatı və müdafiəsi prinsiplərinə sadiq qalaraq, vətəndaş cəmiyyəti, demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət və buna uyğun insan hüquqları sisteminin yaradılmasını özünün inkişaf yolu kimi bəyan etdi. Məhz elə buna görə də insan hüquqlarına hörmət ölkəmizi demokratik, hüquqi dövlət kimi xarakterizə edən ən mühüm keyfiyyətlərdən biri hesab olunur. Çünki hüquqi dövlət quruculuğunun ən vacib şərti ölkədə insan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsindən ibarətdir.

Dünya birliyinin bərabərhüquqlu üzvü olan ölkəmizdə insan hüquqlarının təmini dövlətin əsas prioritet məqsədləri sırasına daxildir. Belə ki, Konstitusiyada insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədi kimi təsbit olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasında aparılan demokratik-hüquqi islahatlar insan hüquqlarının, beynəlxalq hüququn ümumqəbul olunmuş prinsipləri əsasında müdafiəsi sahəsində mühüm irəliləyişlərin əldə edilməsinə şərait yaratmış və bu müddət ərzində ölkəmiz bir çox beynəlxalq konvensiyalara. qoşulmuşdur ki, bunların da yarısından çoxu bilavasitə və ya dolayısı ilə insan hüquq və azadlıqları ilə bağlıdır.

Ölkə Prezidentinin insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsini ümumdövlət vəzifəsi hesab edərək, "Ümumdünya insan Hüquqları Bəyannaməsi"nin 50 illiyi astanasında ölkəmizdə demokratiyanın daha da inkişaf etdirilməsi və insan hüquqlarını qorumaq sahəsində görülən tədbirlərin genişləndirilməsi məqsədi ilə imzaladığı "İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" 22 fevral 1998-ci il tarixli fərmanı, eləcə də 18 iyun 1998-ci il tarixli "İnsan hüquqlarının müdafiəsinə dair dövlət proqramının təsdiq edilməsi haqqında" sərəncamı bu sahədə aparılan irimiqyaslı islahat-ları uğurla davam etdirməyə zəmin yaratmış oldu.

Bu Prezident aktlarına əsasən, Azərbaycan Respublikasının insan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) təsisatının yaradılması, hüquqi islahatların həyata keçirilməsi ilə əlaqədar normativ-hüquqi aktların insan hüquqlarına dair beynəlxalq standartlara tam uyğunluğunun təmin edilməsi üçün tədbirlərin görülməsi, insan hüquqlarının qorunması sahəsində hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi və bu kimi digər məsələlər əhəmiyyətli dərəcədə öz həllini tapmışdır.

Müstəqil dövlətimizin insan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı qanunvericiliyinin inkişafı tarixində ən əhəmiyyətli hadisələrdən biri 28 dekabr 2001-ci ildə Milli Məclis tərəfindən "Azərbaycan Respublikasının insan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) haqqında" Konstitusiya Qanununun qəbul edilməsi və həmin qanuna müvafiq olaraq ölkə başçısının təqdimatına əsasən Parlament tərəfindən Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq 2 iyul 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ilk Ombudsmanının seçilməsi olmuşdur.

Belə bir demokratik institutun yaradılmasında əsas məqsəd Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə təsbit olunmuş və dövlət və yerli özünüidarə orqanları, vəzifəli şəxslər tərəfindən pozulan insan hüquqları və azadlıqlarının bərpa edilməsinə nail olmaqdan ibarətdir.

Bu gün dərin inam və iftixar his-si ilə bəyan edə bilərik ki, öz fəaliyyətini aşkarlıq, şəffaflıq, qanunçuluq, ədalət və qərəzsizlik kimi bəşəri prinsiplər əsasında quran Müvəkkil təsisatı "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi"ndə, eləcə də ölkəmizin tərəfdar çıxdığı beynəlxalq hüquqi sənədlərdə, həmçinin Azərbaycan Respublika-sının Konstitusiyası və qanunların-da təsbit edilmiş insan hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsi üçün qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətlərdən səmərəli istifadə etməklə öz vəzifəsini yerinə yetirir.

Məlum olduğu kimi, insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində görülən tədbirlərin genişləndirilməsi məqsədilə 28 dekabr 2006-cı il tarixdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında insan Hüquqlarının müdafiəsi üzrə Milli Fəaliyyət Planı (MFP) təsdiq edilmişdir.

MFP-nin icrasının monitorinqi məqsədilə bu ilin iyul-sentyabr aylarında Müvəkkil tərəfindən ölkənin 54 şəhər və rayonunda, o cümlədən Bakı şəhərində millət vəkillərinin, yerli icra hakimiyyəti, məhkəmə və digər hüquq-mühafizə orqanlarının, bələdiyyələrin, yerli QHT-lərin, KİV-lərin, o cümlədən milli azlıqların yerli icmalarının nümayəndələrinin iştirakı ilə ictimai dinləmələr keçirilmişdir.

İctimai dinləmələr iştirakçıların yüksək fəallığı şəraitində keçmiş və böyük marağa səbəb olmuşdur.

Həmçinin respublikamızın həyatında mühüm siyasi hadisə olan prezident seçkiləri ərəfəsində olduğu nəzərə alınaraq dinləmələrdə seçki hüququn izahı, seçki qanunvericiliyinin şərhinə yer verilmiş, xüsusilə də Seçki Məcəlləsinə edilmiş əlavə və dəyişikliklər, Azərbaycan Respublikasında seçki praktikasının təkmilləşdirilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 may 2005-ci il tarixli və Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərin hazırlanması və keçirilməsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında 25 oktyabr 2005-ci il tarixli sərəncamları, söz azadlığı, sərbəst toplaşmaq azadlığının təmin edilməsinin zəruriliyi, eləcə də sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında qanuna edilmiş əlavə və dəyişikliklər haqqında ətraflı məlumat verilmiş, seçkilərin şəffaf və demokratik keçirilməsi üçün seçki prosesinə icra hakimiyyəti qurumları, hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən hər hansı müdaxilənin yolverilməz olduğu bildirilmiş və bununla bağlı qanunvericiliyin tələbləri izah olunmuşdur.

İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil və Ombudsman Aparatının əməkdaşları 15 oktyabr 2008-ci il tarixdə keçirilmiş Prezident seçkilərini müşahidə etmişlər. Müşahidələrin nəticəsi kimi qeyd olunmalıdır ki, Prezident seçkilərinin demokratik, şəffaf, ədalətli və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada, nizam-intizamla, mütəşəkkil keçirilməsi, seçki hüquqlarının təmini, səsvermə prosesinin təşkili məqsədilə ciddi tədbirlər görülmüşdür.

Ombudsmanın rəhbərliyi ilə əlaqələndirici və monitorinq funksiyalarını yerinə yetirən İşçi qrupunun və altqrupların fəaliyyəti nəticəsində bu Planın səmərəli icrası, həmçinin ictimai dinləmələrdə insanların öz fikir və təkliflərini sərbəst surətdə ifadə etməsi bütövlükdə demokratik, layiqli idarəetmənin təkmilləşməsi ilə nəticələnir.

Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 60 illiyi ilə bağlı bu əlamətdar tarixi hadisənin bütün dünya dövlətlərində lazımi səviyyədə qeyd edilməsi və bütün dünyanın diqqətini insan hüquqlarının müdafiəsi işinə cəlb etmək məqsədilə BMT-nin Baş katibi tərəfindən üzv-dövlətlərə müraciət ünvanlanmışdır. Müraciətdə 2007-ci il dekabrın 10-dan Bəyannamənin qəbul edilməsinin 60 illiyi ilə bağlı tədbirlərə başlanılması tövsiyə olunurdu.

Eyni zamanda bu ilin devizi kimi BMT-nin Baş katibi "Ləyaqət və ədalət hamımız üçün" kimi bəyan etmişdir.

BMT-nin insan hüquqları üzrə ali komissarı isə bu devizi "azadlıqdan məhrum olunmuş şəxslərin ləyaqət və ədaləti" probleminə yönəltməyi təklif etmişdir.

BMT Baş katibinin müraciətini nəzərə alaraq, həmçinin belə tədbirlərin davamlı olmasını, bu prosesə bütün aidiyyəti dövlət qurumlarının, vətəndaş cəmiyyətinin, icmaların, respublikanın bütün bölgələrinin cəlb edilməsini, Bəyannamənin 60 illiyinin ölkəmizdə yüksək səviyyədə qeyd edilməsini yekunlaşdırmaq məqsədilə cari ilin 10 noyabr - 10 dekabr tarixləri "insan hüquqları aylığı" elan olunmuşdur.

Qeyd olunmalıdır ki, bu, Ombudsmanın təşəbbüsü ilə keçirilmiş sayca ikinci aylıq olmuşdur. Bundan öncə isə 18 iyun - ölkəmizdə qeyd edilən İnsan Hüquqları Günü münasibətilə Müvəkkil mayın 19-dan iyunun 18-dək İnsan hüquqları aylığı keçirilməsini elan etmişdi. Həmin aylıq çərçivəsində də insan hüquqları üzrə silsilə tədbirlər, dəyirmi masalar, seminarlar, monitorinqlər, baxışlar təşkil olunmuşdur.

Ümumi Bəyannamənin yubileyi münasibətilə, o cümlədən insan hüquqları aylığı çərçivəsində Müvəkkil tərəfindən silsilə tədbirlər həyata keçirilmişdir. Bu tədbirlərdən yalnız bəzilərini qeyd etmək istərdim.

BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının Azərbaycan nümayəndəliyi ilə birgə Şəki, Gəncə, Cəlilabad və Quba şəhərlərində Bəyannamənin 60 illiyinə həsr olunmuş seminarlar keçirilmişdir.

Tədbirlərdə rayon (şəhər) icra hakimiyyətlərinin, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli bölmələrinin məsul əməkdaşları, bələdiyyə sədrləri, insan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərən yerli QHT-lərin, Ombudsmanın regional mərkəzlərinin nümayəndələri və KİV təmsilçiləri iştirak etmişlər.

Seminarlarda yubileylə əlaqədar Ombudsman tərəfindən hazırlıq kampaniyasına start verildiyi və ötən müddət ərzində görülən işlər barəsində məlumatlar verilmiş, "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin təməl sənədidir", "Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, İqtisadi sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt və onlara əlavə protokollar", "QHT-lərin inkişafı Dövlət Konsepsiyasının insan hüquqlarının müdafiəsində rolu" mövzusunda məruzələr dinlənilmişdir.

Ombudsman və Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasının birgə təşkilatçılığı ilə Ümumi Bəyannamənin 60 illiyinə həsr olunmuş "Hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində insan hüquqlarının təminatı" mövzusunda elmi-praktiki konfrans keçirilmişdir. Tədbirə BMT İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının Azərbaycan nümayəndəliyinin, ATƏT-in Bakı ofisinin, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbərləri, həmçinin hakimlər, dövlət orqanları, QHT və KİV nümayəndələri, hüquq sahəsində tanınmış alimlər, Akademiyanın professor-müəllim heyəti, kursantlar qatılmışlar.

Ombudsman "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi insan hüquqları sahəsində təməl sənəd kimi" mövzusunda məruzə ilə çıxış etmişdir.

Tədbirdə "insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində Konstitusiya Məhkəməsinin rolu", "Məhkəmə orqanlarının fəaliyyətində insan hüquqlarının müdafiəsi", "Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin beynəlxalq-hüquqi aktların qəbuluna təsiri məsələləri", "Prokurorluq orqanlarının fəaliyyətində insan hüquqlarının təminatı", "DİN orqanlarının fəaliyyətində insan hüquqlarının müdafiəsi" mövzularında məruzələr edilmişdir.

Müvəkkil Ümumi Bəyannamənin 60 illiyi çərçivəsində Avropa Şurasının İnsan Hüquqları və Hüquqi Məsələlər üzrə Baş Direktorluğu ilə birlikdə Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 3-cü və 5-ci maddələri üzrə iki günlük treninq-seminar keçirmişdir.

Avropa Komissiyası ilə Avropa Şurasının "İnsan hüquqları mədəniyyətinin təşviqi" üzrə birgə proqramı çərçivəsində təşkil olunmuş bu tədbir Ombudsman Aparatı əməkdaşlarının Avropa insan hüquqları standartları haqqında təhsil, təlim, monitorinq və məlumatlılığının artırılması, adıçəkilən Konvensiyanın daha mükəmməl öyrənilməsi, hüquqi biliklərin artırılması məqsədini daşımışdır.

BMT-nin İctimai İnformasiya Departamentinin Azərbaycan nümayəndəliyi, Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili, Milli QHT Forumunun təşkilatçılığı və YUNİSEF-lə sıx əməkdaşlıqda Ümumi Bəyannamənin 60 illiyi çərçivəsində Qəbələ rayonunda 20 noyabr - Ümumdünya Uşaqlar Günü münasibətilə "Azərbaycanda uşaq hüquqları-milli qanunvericilik və onun praktiki cəhətdən implementasiyası" mövzusunda dəyirmi masa keçirilmişdir.

Müvəkkil Əlil Təşkilatlan ittifaqı ilə birgə Bəyannamənin 60 illiyi və 3 dekabr Əlilliyi olan İnsanların Beynəlxalq Günü münasibətilə "Əlillərin hüquqları haqqında" Konvensiya: ləyaqət və ədalət hamı üçün" mövzusunda konfrans keçirmişdir.

Ombudsman konfransda çıxış edərək qeyd olunan hər iki əlamətdar günün əsas mövzusunun ümumbəşəri prinsip olan "Ləyaqət və ədalət hamımız üçün" adlandırıldığını və bu devizin cəmiyyətin ayrılmaz üzvü kimi əlilliyi olan insanlara da aid olduğunu, fəaliyyəti dövründə əlilliyi olan insanların vəziyyətini, onların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı məsələləri həmişə diqqət mərkəzində saxlamış, səlahiyyətləri daxilində əhalinin qayğıya daha çox ehtiyacı olan bu qrupunun problemlərinin mümkün qədər həll edilməsi istiqamətində zəruri tədbirlərin görüldüyünü, bir çox problemlərin həllini tapdığını diqqətə çatdırmışdır.

Müvəkkilin təşəbbüsü ilə Aparatın əməkdaşları insan hüquqları aylığı çərçivəsində 1 dekabr HİV/AİDS-lə Beynəlxalq Mübarizə Günü ərəfəsində Səhiyyə Nazirliyinin QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzi ilə birlikdə həmin xəstəliyə tutulmuş insanların hüquqlarının müdafiəsi və bu sahədə geniş maarifləndirmə işi aparılması istiqamətində Bakıda və ölkənin müxtəlif bölgələrində kampaniya şəklində silsilə tədbirlər keçirmiş, QİÇS əleyhinə təbliğat məqsədilə əhaliyə lazımi bilgilər verilmiş, yeniyetmələr və Gənclər üçün treninq-seminarlar təşkil olunmuş, yerli kütləvi informasiya vasitələrində müvafiq maarifləndirici yazılar verilmiş, həmçinin televiziya və radio verilişləri səsləndirilmişdir.

Dövlətdaxili tədbirlərdən başqa, Müvəkkil və Aparatın bir sıra əməkdaşları Bəyannamənin 60 illiyinə həsr edilmiş bir sıra mühüm beynəlxalq tədbirdə iştirak edərək məruzə ilə çıxışlar etmişlər.

Ombudsman Keniyanın paytaxtı Nayrobi şəhərində İsveç Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi və BMT-nin İnkişaf Fondunun dəstəyi ilə BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Komissarlığı, İnsan Hüquqları üzrə Milli institutların Beynəlxalq Əlaqələndirmə Komitəsi və Keniya İnsan Hüquqları Milli Komissiyası tərəfindən təşkil edilmiş və Afrika, Amerika, Avropa və Asiya-Sakit okean hövzəsinin 71 ölkəsinin Milli İnsan Hüquqları institutlarını, ombudsmanları, çoxsaylı qeyri-hökumət təşkilatlarını təmsil edən 150-dən artıq iştirakçının qatıldığı insan hüquqları üzrə silsilə tədbirlərdə iştirak etmişdir.

Konfrans çərçivəsində həmçinin Ümumi Bəyannamənin 60 illiyi ilə bağlı müxtəlif ölkələrdə həyata keçirilən tədbirlər üzrə regional əlaqələndiricilərin məruzələri dinlənilmişdir. Avropa üzrə regional koordinator, İrlandiya İnsan Hüquqları institutunun prezidenti Ombudsman təsisatının bu sahədə səmərəli fəaliyyətini xüsusilə vurğulamış və yüksək qiymətləndirmişdir.

Bu tədbirlərdə Müvəkkil çıxış etmiş və müvafiq sahələrdə insan hüquqlarının təmin olunması vəziyyəti, Ombudsman təsisatının fəaliyyəti və vəzifələri, həmçinin bu ilin devizinə ("Ləyaqət və ədalət hamı üçün") uyğun olaraq həyata keçirilmiş tədbirlər barəsində ətraflı məlumat vermişdir.

Ombudsman Dərbənd şəhərində YUNESKO-nun təşkil etdiyi "Qafqaz qadınlarının siyasi fəallığı" mövzusunda regional konfransda iştirak etmişdir. O, konfransda çıxış edərək Bəyannamənin 60-cı ildönümü ilə bağlı ötən ilin dekabrında BMT Baş katibinin dünya ictimaiyyətinə müraciətinə uyğun olaraq, fəaliyyətində qadınların, o cümlədən məhkum qadınların hüquqlarının müdafiəsinə və təmin olunmasına daim diqqət yetirdiyini, bu sahədə mühüm tədbirlər həyata keçirdiyini qeyd etmişdir.

Müvəkkil minilliyin inkişaf strategiyalarına, BMT-nin insan hüquqları və sülh siyasətinə uyğun olaraq, qadınları səyləri birləşdirməyə, fəallığa, təşəbbüskarlığı artıraraq çətinlikləri aradan qaldırmağa çağırmışdır.

Ombudsman Avropa Şurası və Gürcüstanın Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən 19-20 noyabr 2008-ci il tarixdə Tiflisdə "Cənubi Qafqazda ədliyyə və qanunun aliliyi - hüquqşünas peşəsinin nailiyyətləri və vəzifələri" mövzusunda keçirilmiş beynəlxalq konfransda iştirak etmişdir.

Aparılan müzakirələr zamanı Müvəkkil insan hüquq və azadlıqlarına dair beynəlxalq sənədlər və Avropa standartlarına müvafiq olaraq, cinayət işlərində ittiham olunan və azadlıqdan məhrum edilən şəxslərin Bəyannamənin 60 illik yubileyi ilə bağlı irəli sürülmüş devizə uyğun surətdə insan hüquqlarının və ləyaqətinin müdafiəsinin təmin olunması, həmçinin alternativ sanksiyaların və yuvenal ədliyyənin, habelə mediasiya institutunun tətbiq olunması istiqamətində məhkəmələrin fəaliyyətinin və qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi işinin davam etdirilməsinə dair müddəanın bəyanatda əks etdirilməsi təklifi ilə çıxış etmişdir. Göstərilən müddəalar müzakirələrdən sonra bəyanatın mətninə daxil edilmişdir.

Müvəkkil Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində "insan hüquqlarının səmərəli təmin olunmasında qanunun aliliyi və ədalət prinsipləri" mövzusunda keçirilmiş beynəlxalq konfransda Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsinin vəziyyəti, bu sahədə Müvəkkil təsisatının fəaliyyəti və vəzifələri barədə geniş məlumat vermiş, ölkəmizdə BMT-nin insan hüquqları sahəsində yeni mexanizm olan Ümumi Dövri İcmal üzrə dövlət məruzəsinin hazırlandığını və Ombudsman tərəfindən bununla bağlı hesabatın artıq təqdim olunduğunu da diqqətə çatdırmışdır.

O, Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu və Böyük Britaniyanın Bristol Universitetinin Hüquq məktəbi tərəfindən təşkil edilmiş, ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 60-cı ildönümünə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın iştirakçısıdır.

Konfransda İşgəncələr Əleyhinə Konvensiyaya Əlavə Protokol (OP-CAT), onun mahiyyəti və həyata keçirilməsi məsələləri müzakirə olunmuşdur. Bu müzakirələrə işgəncələrin qarşısını almaq üzrə beynəlxalq qurumlar, Bristol Universitetinin alim və mütəxəssisləri, Xarici işlər və Ədliyyə nazirliklərinin nümayəndələri, bir neçə Avropa ölkəsinin, o cümlədən Cənubi Qafqaz ölkələrinin ombudsman təsisatları, qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri qatılmışlar.

Ombudsman məruzəsində artıq 20 ildir ki, davam edən erməni təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın 20 faizinin zəbt olunduğunu, bir milyonadək soydaşımızın qaçqın və məcburi köçkünə çevrildiyini, dinc əhalidən olan əsir götürülmüş qadınların, ahılların, uşaqların ağır-fiziki və mənəvi işgəncələrə məruz qaldığını işgəncələrə qarşı beynəlxalq qurumların və tanınmış mütəxəssislərin diqqətinə çatdırmışdır.

Müvəkkil 1-2 dekabr 2008-ci il tarixdə Misir Ərəb Respublikasının paytaxtı Qahirə şəhərində YUNESKO və Misirin İnsan Hüquqları Şurası tərəfindən Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 60 illiyinə həsr olunmuş "Cəmiyyətin dəyişməsində milli insan hüquqları institutları və qeyri-hökumət təşkilatlarının rolu" mövzusunda beynəlxalq konfransda iştirak etmişdir.

"Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi 60 il sonra: ritorika və reallıq arasında" devizi ilə təşkil olunmuş mötəbər tədbirdə, əsasən iqtisadi, sosial və mədəni hüquqların ədalətli təmini, insan hüquqları mədəniyyətinin yüksəldilməsi, insan hüquqlarının universallığı və hər kəsə mənsub olmasının təmin edilməsi sahəsində regional razılaşmaların əhəmiyyəti, təşviqi yolları və digər aktual məsələlər müzakirə edilmişdir.

Müvəkkil konfransda "Sülh, tolerantlıq və davamlı inkişafa qadınların töhfəsi" mövzusunda məruzə ilə çıxış edərək, bu məsələ ilə əlaqədar müxtəlif beynəlxalq sənədlərə istinad etməklə qadınların cəmiyyətdəki rolunun artırılmasının zəruriliyini vurğulamış, bu sahədə Azərbaycanda həyata keçirilən tədbirlərdən söz açmış, qadın hüquqlarının qorunması üçün Sülh və İnkişaf Alyansının yaradıldığını bildirmişdir.

Ombudsman həmçinin Polşanın Krakov şəhərində Bəyannamənin 60 illiyi münasibətilə keçirilmiş konfransda iştirak etmişdir.

İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil hər il ənənə olaraq Beynəlxalq İnsan Hüquqları gününə həsr edilmiş tədbir keçirir, "Hüquqlar hamı üçün" mövzusunda jurnalist yazılarının, habelə "Mən və hüquqlarım" mövzusunda uşaq rəsmləri müsabiqələrini təşkil edir. Müsabiqədə iştirak edən şəxslərin təqdim etdiyi yazı və rəsmlər ixtisaslaşmış münsiflər heyəti tərəfindən qiymətləndirilir və sonda Ombudsman tərəfindən hər iki müsabiqədə qaliblərə pul mükafatları və sertifikatlar təqdim edilir. Ənənəyə sadiq qalaraq, bu il də ötən illərdə olduğu kimi, beynəlxalq insan hüquqları günü ərəfəsində haqqında bəhs olunan müsabiqələr keçirilmişdir.

Hesab edirəm ki, bu kimi tədbirlərin və müsabiqələrin keçirilməsi insan hüquqlarının öyrənilməsi, təmini və müdafiəsi baxımından çox önəmlidir və gələcəkdə də davam etdiriləcəkdir.

Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili olaraq, bütün soydaşlarımızı Beynəlxalq İnsan Hüquqları Günü münasibətilə təbrik edirəm. Gələcəkdə də dövlət qurumları, vətəndaş cəmiyyəti, icmalar, həmçinin KİV-lə sıx əməkdaşlığımıza, əhalinin bütün qruplarının - qadınların, uşaqların, ahılların, qaçqın və məcburi köçkünlərin, məhkumların, hərbi qulluqçuların, milli azlıqların və b. vətəndaş, siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni hüquqlarının, həm də yeni nəsildən olan kollektiv hüquqların, sülh, inkişaf, sağlam ətraf mühitdə yaşamaq və digər hüquqların daha etibarlı təmin olunmasına, pozulduğu halda bərpası, eyni zamanda pozulmasının qarşısını almaq istiqamətində fəaliyyətimizin birgə səylərlə uğurlu olacağına inanıram.